Wat is een voedselbos?

Biodiversiteit

Planten: Een voedselbos is een polycultuur, een combinatie van vele productieve, aangeplante, meerjarige gewassen. Er wordt gewerkt met vele soorten, rassen en zaadbronnen. Dat betekent veel genetische diversiteit. Naast deze productieve gewassen is er bovendien een belangrijke rol weggelegd voor inheemse vegetatie (bomen, struiken en kruiden), die bijdragen aan een gezonde, levende bodem en een veerkrachtig ecosysteem;

Dieren: Voedselbossen bieden een rijke leefruimte en voedingsbron voor allerlei dieren, van nuttige insecten tot vogels, reptielen, amfibieën en zoogdieren. Ze kunnen de vlinder- en bijenstand versterken en helpen tegenwicht bieden aan plagen als processierups en letterzetter;

Bodemleven: in een gezonde, levende bodem is de biodiversiteit tot wel 1.000 keer hoger dan bovengronds. Een gezond bos-ecosysteem herbergt daarbij de grootste diversiteit. Doordat de bodem van een voedselbos altijd bedekt en begroeid is en gevoed wordt met bladafval en dood hout, kan deze zich optimaal ontwikkelen;

Ecosysteem-niveau: Door de diversiteit is een voedselbos robuust en veerkrachtig;

Landschapsschaal: Door de hoge biodiversiteit en natuurwaarden kan een voedselbos een waardevolle component zijn in het Nederlands natuurnetwerk. Door de variatie aan beplanting en het bewust creëren van microklimaten, bieden ze een rijkdom aan biotopen, habitats en niches, waar vele soorten gedijen die in de omringende landbouw of natuur niet voldoende leefruimte of voeding vinden. In gefragmenteerde natuurgebieden kunnen voedselbossen fungeren als stepping stones voor soorten, in en bij bestaande natuurgebieden vormen ze een complementair “natuurdoeltype”.

Voeding en gezonde producten

Voedselbossen leveren een scala aan gezonde voedingsmiddelen, vrij van gifstoffen, rijk aan smaak, met hoge voedingskwaliteit. Denk daarbij aan: noten, handfruit, bessen, groenten, keuken- en medicinale kruiden en smaakmakers, boomsappen, honing.

Naast voeding voor mensen, kan een voedselbos ook voedsel opleveren voor dieren.

Voedselbossen kunnen bovendien bijdragen aan de eiwittransitie, er zijn ook bomen en struiken die plantaardige eiwitten leveren, zoals de Siberische erwtenstruik en diverse noten.

Allerlei non-food producten, zoals bouwhout en brandhout, maar ook bloemen en andere decoratiematerialen, en industriële grondstoffen als verf, vezels en harsen, uitermate geschikt als ingrediënten in duurzame bouw en maakindustrie.

Vitaal, productief landschap met voedselzekerheid en natuurwaarde

Voedselbossen ontwikkelen zich volgens de natuurlijke successie. Dit betekent een toename van vitaliteit, productiviteit (fotosynthese) en biodiversiteit van bodem en vegetatie. Een ontwikkeld voedselbos is vele malen productiever dan een soorten- en structuurarme monocultuur. Na ongeveer vijf jaar beginnen de oogsten substantieel te stijgen. Dit groeit nog zeker twintig jaar door, om daarna een stabiel, hoogproductief evenwicht te bereiken. Een voedselbos draagt zo bij aan een land dat de productiecapaciteit heeft om zowel de groeiende menselijke bevolking als de natuur te voeden en voorzien van alle grondstoffen, nu en voor toekomstige generaties.

Leefbaarheid & economie

Sociale cohesie: voedselbossen verbinden mensen (vrijwilligers, buurtcollectieven, bezoekers);

Educatie, natuurbewustzijn, gezond leren eten: voedselbossen brengen mens en omgeving, natuur, aarde en ons voedsel weer met elkaar in één verband. Het is ervaarbaar, tastbaar, leerzaam, leuk, lekker en gezond;

Economische weerbaarheid van agrarisch bedrijf door inkomsten- en risicospreiding over meerdere gewassen en nevenfuncties;

Zorg, participatie, (re)integratie: groen en buiten maakt mensen gezond, handen in de aarde is goed voor je weerstand en je welzijn, in prettige en zinvolle context meedoen aan de maatschappij;

Ambachtelijke oogst en verwerking van voedselbosproducten brengt nieuwe, zinvolle werkgelegenheid terug naar het platteland en daarmee leefbaarheid, voorzieningen etc. in krimpgebieden

Stimuleert toekomstbestendige lokale economie, i.p.v. mondiale handel;

Hoogwaardig natuurbeheer is integraal onderdeel, instandhouding en verrijking van natuurwaarden kan gerealiseerd worden zonder extra subsidies.

Luchtkwaliteit

Bomen produceren zuurstof

Bomen zuiveren de lucht: ze filteren fijnstof en andere vervuiling

Bomen scheiden stoffen uit die onze gezondheid en weerstand stimuleren

Door de gezonde nutriëntenkringloop is er geen stikstof- of fosfaat-overbelasting.

Klimaatbestendigheid en gezonde bodem

Hittestress: bomen fungeren als airco: elke (loof)boom verkoelt de omgeving door verdamping, dit scheelt aanzienlijk in hitte-eilanden in steden;

Ook de mondiale opwarming van de aarde kan tegenwicht geboden worden door massaal bomen en bossen terug te planten die verdwenen zijn (albedo-effect);

Waterberging i.p.v. oppervlakkige afstroom of plassen bij veel regen, door grotere opnamecapaciteit van de bodem. Dit is te danken aan 1) een hoger organisch stofgehalte, wat voor een sponswerking zorgt en 2) een goede bodemstructuur, doordat diepwortelaars gecompacteerde grond herstellen.

Voedselbossen zijn beter bestand tegen droogte, o.a. door groter watervasthoudend vermogen van de bodem. Er is geen irrigatie nodig als de aanplant aangeslagen is. Zo wordt ook verzilting voorkomen;

Klimaatmitigatie: koolstofvastlegging.

Uit onderzoek van Carbon Farming Solutions blijkt: hoe meer bomen in een landbouwsysteem, hoe meer koolstofvastlegging. “Woody perennial polycultures”, oftewel voedselbossen, halen de hoogste score.

Energietransitie: fossielvrije en energie-efficiënte productie, positieve energiebalans (EROI: er komen substantieel meer kCal uit het systeem dan dat er aan arbeid en grondstoffen in gaan, dit in tegenstelling tot reguliere landbouw, waar elke kg oogst netto energie kòst);

Regionale voedselproductie: voedselbossen dragen in belangrijke mate bij aan voedselautonomie als mondiale transporten van voedsel en grondstoffen onder druk komen te staan;

Kleinere ecologische voetafdruk;

Klimaatadaptatie: diverse vegetatie (meer kans op overleven van soorten bij onvoorspelbare veranderingen en extremen in weer en klimaat);

Meer continuïteit en zekerheid in productie van voedsel;